Sevgili Julia, bu filmde bir sanat tarihi hocasıdır. 1950’lerde geçen bu filmde Wellesley³ okulunun öğrencileri çok seçkin ailelerden gelen, son derece çalışkan ve zeki öğrencilerdir. Daha ilk derste, ders kitabının giriş konularıyla derse başlayan hocalarının ağzında laf bırakmadan, tüm tarihi eserler hakkında genel ve detay bilgileri verirler ve bunu sınıfın her bir öğrencisi yapar. Henüz, sevgili ders hocası öğrencilerine bilmedikleri bir konuda salık verememiştir. Ders ilerlerken, hocamız, dersi ilk kez aldıklarından haberdar olur ve çok şaşırır. Karşısındaki öğrenciler ilk kez aldıkları bir dersin kitabını, ders başlamadan önce hatmetmiş, içeriklerini öğrenmiş (ezberlemiş) ve hatta ek kaynakları bile incelemiş durumdadır. Öğrenecekleri birşey kalmamıştır ve dersi serbest olarak geçirirler. Sahne burada biter.

Bir sonraki derste sevgili Julia birşeyler yapmalıdır. Ya kendini ezdirecek veya öğrencilerine gününü gösterecektir. Bu niyet siz okuyucuların hayata bakışı ile şekillenir. Bana göre, sadece öğrencilerinin kapasitelerini ve alışkanlıklarını çözümleyerek sonraki derse farklı bir hazırlık yaparak girer.

Perdeye bir tablo yansıtır, gösterdiği tablo “Chaim Soutine⁴” imzalı karkas⁵ tablosudur.

Öğrencilerin daha önce gördüklerine benzemez. Julia sorar “Peki bu nedir?”. Kitaba bakar öğrenciler, “ama bu yok ki” derler. Hocaları, “Sizce bu eser iyi bir eser mi? Doğru ya da yanlış diye birşey yok düşündüğünüzü söyleyin” diye yüreklendirir öğrencilerini ama arada küçük bir de giydirme yapar: “Ne düşüneceğinizi söyleyen bir kitap yok, haydi…”

Biri “buna sanat denilemez bu grotesk” der. Diğeri “Sanatın Grotesk⁶ olmasına karşı bir kural mı var?” der. Bir diğeri “bu iğrenç birşey” der, bir diğeri ise agresif ve erotik bulur. Bir öğrenci “bu işin kuralları yok mu?” diye sorar, eleştiri yapabilmek için belirli kurallar olması gerektiğini düşündüğünden. Hemen yakınındaki arkadaşı “ elbette kurallar vardır” der.

…devamı bölüm 2’de…

——————————————————————————————————————–

¹Julia Roberts: Julia Fiona Roberts Amerikalı yetenekli bir aktrist.

²Mona Lisa Gülüşü: “Mona Lisa Smile” isimli 2003 yapımı film.

³Wellesley Okulu: Wellesley Koleji ABD‘nin Massachusetts eyâletinde yer alan ve yalnızca kız öğrencilere eğitim veren bir yüksek eğitim kurumudur.

⁴ Chaim Soutine: (1893 – 1943), Belarus‘ta doğmuş, Yahudi, dışavurumcu ressamdır. Soyut dışavurumculuğun öncüsü olarak kabul edilir. Ayrıca, Rembrandt ve Chardin‘in örnek olduğu Avrupa’nın geleneksel resimlerinin de yandaşı ve destekçisi olarak da tanınmaktadır.

⁵Karkas: Sığırın Gövdesi – (1925), Albright-Knox Sanat Galerisi, Buffalo, New York

⁶Grotesk: Bir mimarlık terimidir. Eski Çağ Roma yapılarında bulunan tuhaf, gülünç figürlerden oluşmuş süsleme üslubu.

Kaynaklar:

https://www.imdb.com/title/tt0304415/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Chaim_Soutine

https://sozluk.gov.tr/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Ansel_Adams

https://tr.wikipedia.org/wiki/Wellesley_Koleji

Güzel bir kadının siyah beyaz portre fotoğrafını gösterir. “Bu annem. Bu sanat mı?” diye sorar. Bir öğrenci, , herkes bunu bilir tavrıyla, sadece bir fotoğraf olduğunu söyler… Sevgili Julia ise şu şekilde karşılık verir “Ansel Adams⁷ tarafından çekildiğini söylesem fikrin değişir mi?” Bir diğer öğrenci de şu yanıtı verir “Sanat, sanat olduğunu biri söyleyene kadar sanat değildir”. Sevgili Julia da “Bu sanat !” diyerek gülüşmelere sebep olur.

Detaylandırmaya çalıştığım ama birebir aktaramadığım bu sahnelerde önemli bulduğum soruları ve cevapları aktarmaya çalıştım. Benim görüşüme göre her dönemde olduğu gibi birileri birşeyler diyene kadar kimseler neye baktığını, bakacağını bilemiyor. Hiç bir düşüncenin bence’si yok. Çünkü ezbere dayalı oluşumlar çerçevesinde dönüp duruyoruz. Taaki bir gurup insan toplanıp kendi üretimlerinin de sanat olduğunu bağırana, manifestosunu yayınlayana kadar.

Bu tür olayları görmeden önce aldığım her sanat kitabında sanat eserlerinin çözümlemelerini öğreneceğimi, neden sanat eseri olduklarını, kompozisyonlarının kurgularını, içerdikleri renklerin anlamını öğreneceğimi zannetmiştim. Nedense tüm aldığım kitaplarda konular aynı cümlelerle anlatılıyordu. Sonuç, çünkü onlar sanat eseri oluyordu. Yazarları farklıydı kitapların, basım yılları da hatta yayın evleri de farklıydı ama cümleler aynı. Bir başka yanı da vardı okuduğum bu eser çözümlemelerinin, her biri eser bittikten sonra doldurulmuş alt metinler gibiydi. Geriye dönüp bir sorabilsem sanatçısına, sen bunu niye yaptın diye, belki de alacağım cevap sadece şuydu:

– Oradaki dağlarda kullanacağım rengini karıştırırken, pigmente bir şey karışmış olmalı, renk soldu birden. Ben de sevdim bıraktım. Aslında bir kasvet yoktu, planladığım birşey değildi. Ama güzel oldu ve kompozisyonu tamamladı…

Renkleri konumlandırmaya çalışırken, sanat bazen keşif sadece..Belki de aradığım cevap buydu..

Teşekkürler…

——————————————————————————————————————–

¹Julia Roberts: Julia Fiona Roberts Amerikalı yetenekli bir aktrist.

²Mona Lisa Gülüşü: “Mona Lisa Smile” isimli 2003 yapımı film.

³Wellesley Okulu: Wellesley Koleji ABD‘nin Massachusetts eyâletinde yer alan ve yalnızca kız öğrencilere eğitim veren bir yüksek eğitim kurumudur.

⁴ Chaim Soutine: (1893 – 1943), Belarus‘ta doğmuş, Yahudi, dışavurumcu ressamdır. Soyut dışavurumculuğun öncüsü olarak kabul edilir. Ayrıca, Rembrandt ve Chardin‘in örnek olduğu Avrupa’nın geleneksel resimlerinin de yandaşı ve destekçisi olarak da tanınmaktadır.

⁵Karkas: Sığırın Gövdesi – (1925), Albright-Knox Sanat Galerisi, Buffalo, New York

⁶Grotesk: Bir mimarlık terimidir. Eski Çağ Roma yapılarında bulunan tuhaf, gülünç figürlerden oluşmuş süsleme üslubu.

⁷Ansel Adams: (1920 – 1984) Amerikalı çok önemli bir fotoğrafçıdır. Modern fotoğrafçılığın önde gelen adları arasında yer almıştır. Kesin çizgili fotoğrafları, daha önceki fotoğrafçıların çağrışıma dayalı yapıtlarıyla belirgin bir karşıtlık içindedir; hatta 19. yüzyıl peyzaj fotoğraflarının gerçekçi ayrıntılarını bile geride bırakır. Yalnızca siyah/beyaz çalışıp, yoğun görüntüler yaratmak için parlak ışıktan yararlanmıştır.

Kaynaklar:

https://www.imdb.com/title/tt0304415/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Chaim_Soutine

https://sozluk.gov.tr/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Ansel_Adams

https://tr.wikipedia.org/wiki/Wellesley_Koleji

Walter Keane iyi bir ressam(¿) ve pazarlamacıdır. Margaret atölyesinde üretim yaparken, tabloların satış işlerini üstlenir. Hatta Margaret’ın resimlerini pazarlarken erkek bir ressamın daha ilgi çekeceğini düşünür ve resimleri kendininkilermiş gibi pazarlamaya başlar. Kompozisyonlar hakkında çarpıcı hikayeler uydurur. Bu detaydan Margaret’ın haberi varmıydı o kısım pek net değil ama filmde yer alan senaryoya göre, kendini sadece resim yapmak üzere odalara kapatmış Margaret’ın bundan haberi yoktur. Walter, ilgiyi yakaladığı noktada, izleyicilere savaştan acıklı hikayeler anlatır ve siparişler alır. Konuları çok da çaktırmadan yönlendirmeler yaparak Margaret’a resim yaptırmaya başlar. Oysa Margaret’ın kompozisyonlarında gözler ruhun penceresidir. Resmetmek istediği kompozisyonlar gelen talepler karşısında farklılaşmaktadır. Gölge ressam olarak anılan Margaret piyasa talepleri arttıkça üretim şeklinden rahatsız olur, Walter’ın hırslarından rahatsız olur ve kendisinden boşanır. Resimlerin kendine ait olduğunu açıklar.  Walter’ın bu emeklerle anılmasını istememekte, kendisini makina gibi kullanan kocasından yakasını sıyırmayı istemektedir. Margaret sadece bir ressamdır. Resim yapmak ve emeğinin altındaki “Keane” imzasının kendisine ait olduğunu söylemektedir. Walter’ı mahkemeye verir. Mahkeme salonunda tatlı dili ve kıvrak zakasıyla Walter her suçlamadan sıyrılmakta ve herkesi kolayca ikna etmektedir. Hakim sonunda ikisinden resim yapmasını ister. Elbette Walter resim yapamayacağını kolunun rahatsız olduğunu söyler ama Margaret büyük gözlü bir resmi tamamlar. Böylelikle imzanın sahibi olduğunu kanıtlar.

Filmde değinilen farklı bir ahlaki konu. Ama konunun bir yerinde vurucu olan sanat severlerin bir pazarlamacıya ihtiyaç duyması. Ve bu pazarlamacıların yine hırslarından ötürü olmayan hikayelerle allayıp pulladıkları eserleri satması. Satın alan kişiler hikayeleri satın alıyorsa esere ne gerek var. Zaten o hikayeyi her objeye yerleştiriyorsunuz.

Benzer bir etkilenmeyle İstanbul Kadıköy-Eminönü vapurunda bir seyyar satıcıdan sebze soyucu almıştım. Ama öyle bir anlattı, öyle bir şov yaptı ki anlatılmaz yaşanır. Zorlayıcı veya acıklı bir hikayesi yoktu. Normal giyimliydi. Bana göre doğru cümlelerle, doğru yerde işlevselliği gösterdi ve müşteri kazandı. En önemlisi de bu deneyimi yaşayan müşterinin aldığı ürün tam 5 yıldır hala mükemmel keskinlikte, son derece erkonomik tutuşu olan bir sebze soyacağına sahip. Ürün doğru, gösterildiği gibi uygulama yapabiliyor.Pazarlamacının yaklaşımı doğru. Müşterinin hayırsever duygularına dokunulmadan, psikolojisi alaşağı edilmeden yapılan satışın sonucu: 5 yıldır mutlu müşteri, iyi anılan bir satıcı ve güzel bir hatıra.

Sadece bilirkişiler var sanatın sanat olduğunu söyleyen, diğerleri hiç taşın altına elini sokmuyor. Bazı belgesellerde o bilir kişilerin de piyasadan para kazanmak için örtbas ettiği cahilliklerini veya dolandırıcılık hikayelerini izledim. Daha çocukken uydurduğum komplo teorilerinin gerçek olma ihtimali ne yazikki iç gıcıklayıcı. Bir takım sanatçılar “bu değerli çünkü ben yaptım” diyor. Evet haklılar. Bir kağıt parçasına çizdikleri basit çizgiler değerli çünkü emek verdikleri 50 yılın birikimi var. O çizgilerde bilgi var. Ama bu yaklaşımı duyan bir takım ötekiler de ben yaptım diyerek olmayan geçmişlerini kağıt üzerinde dolduruyorlar ve bunu kontrol etmeyen izleyiciler, emek verilmemiş birikimi olmayan 50 yılı görmekten acizler. Nasıl kontrol etsinler… Bir de 50 yıllık birikimi olup bunu gösteremeyenler var.. İşte buradaki hazine hep gömülü kalıyor. Uyanık sanatseverlerin keşfini bekleyen bu kısımdaki sanatçılar maalesef gözünü para bürümüş ve ruhunu doyurmaktan bir gıdım anlamayan yatırımcıların safsataları yüzünden yitip gidiyorlar.

Sanat böyle birşey herhalde!  Durumlar karışık…

Margaret Keane¹ : (Eylül 15, 1927 – Haziran 26, 2022) Büyük gözlü figürleri resmetmesiyle tanınan Amerikalı ressam.

Walter Keane² :  (Ekim 7, 1915 – Aralık 27, 2000) 1960’larda ünlenen Amerikalı intihalci.

İntihal (TDK: aşırma), bir kişinin eserinde başka kişilerin ifade, buluş veya düşüncelerini kaynak göstermeksizin kendisine aitmiş gibi kullanması. İntihal bir tür sahtekârlık ve hırsızlıktır.

Kaynaklar:

https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/artist-margaret-keane-standing-next-to-her-painting-time-in-news-photo/517422720

https://www.imdb.com/title/tt1126590/?ref_=fn_al_tt_1

https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ntihal